Beschrijving
„Rozstanie z tożsamością” is het derde boek van Ivan Čolović in zijn cyclus van antropologische essays over identiteit. Het eerste is „Polityka symboli. Eseje o antropologii politycznej” (1997, Poolse uitgave 2001), het tweede „Bałkany - terror kultury. Wybór esejów” (2008, Poolse uitgave 2007). Čolović raakte echter al eerder geïnteresseerd in identiteit in nationale zin, toen hij de verbanden onderzocht tussen folklore, politiek en de Joegoslavische oorlogen aan het einde van de twintigste eeuw. Daaraan is zijn boek „Bordelj ratnika” (1993, „Burdel wojownika”) gewijd, vooral de daarin opgenomen tekst „Tożsamość tożsamości”, over de verschillende betekenissen en interpretaties van deze term.
Pas in het nu verschijnende slotdeel van de cyclus, waarvan het hoofdthema de identiteitspolitiek is, het identiteitsdiscours en de identitaire vertrekken en terugkeren in dienst van uiteenlopende politieke systemen, komt de term in de titel voor, maar dan in combinatie met afscheid nemen. Čolović meent namelijk dat het begrip als identificatiecategorie nergens meer toe dient, omdat er geen beter model van nationale identiteit kan worden gecreëerd dan het nationalisme biedt. Een model dat rekening zou houden met de complexiteit, het pluralisme, de hybriditeit en de dynamiek van identiteit, en haar daarmee zou helpen tolerant te worden en verschillen tussen mensen te respecteren. Het is onmogelijk te bewerkstelligen dat zij ophoudt een onverwijderbare, sterke „lijm” te zijn die een gemeenschap bijeenhoudt. De nationale, etnische en culturele identiteit in de Servische variant stamt uit de negentiende eeuw. En als zodanig is zij uitgeput.
Het boek „Rozstanie z tożsamością” bevat 14 essays van uiteenlopende aard, theoretisch en essayistisch, wetenschappelijk en literair, geschreven in de jaren 2010–2013. Enkele ervan zijn commentaren op voorbeelden van identiteitsdiscours dat de nationale identiteit aanroept en haar als vanzelfsprekend, dus heilig, bejubelt; in andere vormt zij de impliciete, onaantastbare as van het politieke leven. Zoals in al zijn werk baseert Čolović zich op voorbeelden uit de media en citeert hij politieke leiders, journalisten, schrijvers, geestelijken en oorlogsmisdadigers. Uit deze teksten, soms vol ironie, sarcasme en pijn, soms een precieze antropologische analyse, tekent zich de weg af die Servië in naam van de „verdediging” van de eigen identiteit, onafhankelijkheid, schitterende cultuur en geschiedenis door de oorlog heen heeft afgelegd naar de plek waar het vandaag op de politieke kaart van Europa staat.
Het boek van Čolović leest alsof het niet alleen over Servië gaat. Nationalisme dat sterk verbonden is met een dergelijk begrip en een dergelijke praktijk van nationale identiteit, is een waarschuwing voor vele andere samenlevingen en staten. Ook voor ons.
De eerdere boeken van Čolović uit deze cyclus die in Polen zijn uitgegeven, zijn opgenomen in de leeslijsten van geesteswetenschappelijke faculteiten van veel Poolse universiteiten, en de auteur werd herhaaldelijk uitgenodigd voor gastcolleges en debatten. Hij wordt bij ons gerespecteerd en is erg populair onder onderzoekers, studenten en lezers die geïnteresseerd zijn in cultuur en geschiedenis. Wij zijn ervan overtuigd dat „Rozstanie z tożsamością” in Polen even warm zal worden onthaald als zijn eerdere boeken.