Moja wiara met verzending naar België

Lev Tolstoj (1828–1910), een Russische aristocraat die vooral bekend is van zijn grote romans (Wojna i pokój, Anna Karenina), wendde zich op een bepaald moment in zijn zorgeloze leven (rond zijn vijftigste) tot religieuze zoektochten. Het was echter geen eenvoudige overgang van het nihilisme, waartoe hij zich bekende, naar de schoot van de Orthodoxe Kerk. Tolstoj zag in die kerk veel kwaad, een verraad aan de ethische leer van Christus, die verstikt was door ceremonieel, metafysica en theologie. Door zijn antiklerikalisme werd hij in 1901 geëxcommuniceerd, en het anarchisme en pacifisme die uit zijn geloof voortkwamen, plaatsten hem in oppositie tot zowel de Kerk als de tsaristische staat. Moja wiara (1884) behoort tot een reeks religieus-theologisch-morele geschriften die hij in de jaren tachtig van de negentiende eeuw en later schreef (onder meer Spowiedź, 1882). In dit traktaat – deze spirituele autobiografie – baseerde hij zijn geloof op de Bergrede, volgens hem de essentie zelf van het Evangelie. Daaruit leidde hij een verzet af tegen oorlog, geweld, de eed en rechtbanken, maar een verzet zonder strijd: het kwaad mag men niet anders weerstaan dan door te weigeren eraan mee te werken. In twaalf hoofdstukken beschrijft de auteur zijn weg naar deze houding. De vurigheid en oprechtheid ervan weerhielden de autoriteiten er niet van de publicatie te verbieden, al vond de in beslag genomen oplage langs niet-commerciële weg „gretig aftrek” in de kringen van juist degenen die het boek hadden verboden. Tolstojs geloof is eerder een voorschrift voor het aardse leven – moreel en vreugdevol, omdat het verlicht wordt door het geloof in Christus, maar dan een geloof dat „ontdaan” is van christelijke dogma's zoals het eeuwige leven of de opstanding.