Hoeveel leed is er nodig voordat de wereld het gelooft? Een aangrijpend verhaal van Wojciech Tochman over de gevolgen van oorlog Eind 1992 bereikte ik het belegerde Sarajevo. In de stad, die in het ijs vastzat, was geen enkele ruit heel. En er was geen verwarming. Scherpschutters schoten voorbijgangers door het hoofd. In 2000 keerde ik terug naar Bosnië – vijf jaar na de oorlog – om te zien hoe mensen daar de weg vinden tussen andere mensen. En tussen graven. In de zomer van 2025 – dertig jaar na de oorlog – ging ik er opnieuw heen. Elke 11 juli vinden bij Srebrenica herdenkingsceremonies plaats: oude graven worden geopend om bij de al lang begraven beenderen de recent gevonden resten te leggen. Het zoeken, de opgravingen en de identificaties gaan maar door. Er zijn oorlogen die nooit eindigen. Er is rouw die nooit overgaat. Wojciech Tochman „Tochman beschrijft wat er na de wreedheid is overgebleven. Hij toont de angst van daders en slachtoffers, misschien wel meer die van de daders. Dit moet gelezen worden. Het is een rapport zonder overbodige woorden. Misschien zullen volgende generaties het niet vergeten en zullen ze anders zijn. Misschien draagt Tochmans proza daaraan bij.” Marek Edelman „Het talent van de auteur en zijn gevoeligheid geven dit document de kracht van een ontroerende boodschap.” Olga Tokarczuk „Tochmans proza is vernietigend eenvoudig en helder.” „The Guardian” „Een indrukwekkend scherp portret van een land dat nog steeds worstelt met het leed dat de oorlog heeft gebracht.” „Financial Times”