De liefde die de zieke Rzeczpospolita geneest, is een kosmische liefde. De Rzeczpospolita blijkt een microkosmos te zijn, zoals in de platoons-aristotelische traditie zowel de politieke gemeenschap als de menselijke ziel dat was. Zij is dus als eerste gemeenschap de plaats waar de orde van de natuur kan en moet worden weerspiegeld, iets wat wordt bereikt door te streven naar haar eerste beginsel, namelijk het goede.
Het verschil tussen de Rzeczpospolita en West-Europa openbaarde zich met volle kracht in de zeventiende eeuw; toen kwam ook het proces van het uiteenvallen van de organische orde ten einde, waarvoor het Westfaalse systeem en de soevereine territoriale staten waaruit het bestond in de plaats kwamen. De adellijke Rzeczpospolita heeft daar nooit deel van uitgemaakt. Daarin zegevierde het geloof dat het hoogste doel niet zelfbehoud is, maar het waarborgen van de vrijheid die nodig is voor het debat over wat rechtvaardig is voor een praktijk die gericht is op het goede.
De adellijke gemeenschap ontstond tegen de geschiedenis in. Zij grondvestte een grote traditie van verzet, dat wil zeggen van strijd tegen de tirannie, die door de opstanden van alle volgende eeuwen in stand werd gehouden.
***
Jakub Wolak (1995) filosoof, universitair docent aan het Instituut voor Filosofie en Sociologie van de Poolse Academie van Wetenschappen (PAN). Redacteur van het kwartaalblad Kronos, redactiesecretaris van Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej. Medebezorger van de editie van Oblicza utrapionej i cierpiącej Rzeczy Pospolitej van Jan Dymitr Solikowski (Warschau 2025), vertaler van Miejsc Etrusków van D.H. Lawrence (Warschau 2023).