Fjodor Dostojevski (1821-81) wordt door velen beschouwd als de grootste Russische schrijver. Hij was ongetwijfeld een vooraanstaand vertegenwoordiger (naast Tolstoj en Toergenjev) van het Russische realisme, een groot pessimist, een man die door het tsarenregime tot dwangarbeid werd veroordeeld en later een tegenstander van socialistische ideeën werd. Tot zijn belangrijkste werken behoren "Zbrodnia i kara", "Bracia Karamazow" en "Biesy". "Notatki z podziemia", geschreven in 1864, wordt – terecht – gezien als een voorbode van deze beroemdste romans, als baanbrekend in zijn existentialistische strekking, en velen rekenen het tot de grootste prestaties van de schrijver. Het probleem van de vrije wil, het probleem van de revolutie, die de hoofdpersoon dwaas vindt, waarmee hij hier in debat gaat met de liberale Russische intelligentsia; het probleem van het kwaad in de mens.
Deze bekentenis van een ouder wordende Russische intellectueel die zich van de maatschappij isoleert, geeft een waarachtig beeld van een "zwarte ziel". Vervreemding, maar gepaard met zelfverheffing, het onvermogen om relaties aan te gaan, minachting voor anderen (de relatie van de hoofdpersoon met de prostituee Liza, de enige van wie hij zou kunnen houden, maar die mogelijkheid wijst hij uiteraard af), een gevoel van onrecht en de wens wraak te nemen op een wereld die hem negeert (een voorbode van de theorie van het ressentiment). Zoals Nadieżda Michnowiec in het voorwoord schrijft: de ondergrondse mens zet de vernieuwing van zijn eigen gedachten uiteen en ziet zichzelf als verkondiger van menig nieuw idee, "als een nieuwe Napoleon". "Iedereen huilt en kust mij (zonder die reacties zouden ze vreselijke domkoppen zijn), en ik – blootsvoets en hongerig – haast mij om nieuwe ideeën te verkondigen en versla de reactionairen bij Austerlitz. Dagdromend is de hoofdpersoon bezig met het zoeken naar attributen van zijn majesteitelijke status: anders dan bij de historische figuur Napoleon ziet hij zichzelf als "blootsvoets en hongerig", als een mens die geen boodschap heeft aan de verleidingen van deze wereld. En hij schept een bijna goddelijk beeld van zichzelf: "Ik verschijn plotseling in Gods wereld, en wie weet zelfs op een wit paard en met een lauwerkrans".
Die laatste was, zoals we ons uit de oud-Griekse mythen herinneren, het hoofdsieraad van de god Apollo. Een lauwerkrans werd ook gedragen door de legendarische vierde Romeinse koning, Ancus Martius. Maar al deze "hoofddeksel"-fantasieën van de ondergrondse mens worden telkens weer niet verwezenlijkt.... Een kort, , zeer diepzinnig verhaal, in wezen de eerste van de grote romans van Dostojevski en wie weet de duisterste.